Việt Nam có khoảng 5,2 triệu hộ kinh doanh, đóng góp tới 30% GDP và tạo việc làm cho hàng chục triệu lao động (số liệu Bộ Tài chính). Dù quan trọng như vậy, đây lại là nhóm khó tiếp cận vốn ngân hàng nhất vì thiếu sổ sách và tài sản bảo đảm. Năm 2026 đang thay đổi điều này nhờ hai chuyển động gặp nhau: cải cách thuế và làn sóng cho vay số.
Cải cách thuế: từ "khoán" sang "kê khai"
- Từ ngày 1/1/2026, phương pháp thuế khoán chấm dứt; hộ kinh doanh tự kê khai và nộp thuế theo doanh thu thực tế.
- Ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế GTGT và thuế TNCN được nâng lên 500 triệu đồng/năm. Phần doanh thu vượt ngưỡng chịu thuế suất thấp, ví dụ 0,5% với phân phối hàng hoá và 2% với dịch vụ.
- Lệ phí môn bài được bãi bỏ từ 1/1/2026 theo Nghị quyết 198/2025/QH15.
- Hộ bán lẻ hoặc cung cấp dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm phải dùng hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền kết nối với cơ quan thuế.
Các thay đổi này nằm trong định hướng của Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân: minh bạch hơn, công bằng hơn và khuyến khích hộ kinh doanh lớn dần thành doanh nghiệp.
Dữ liệu minh bạch mở đường cho tín dụng số
Khi doanh thu được ghi nhận qua phần mềm bán hàng và hoá đơn điện tử, các ngân hàng số có thể chấm điểm tín dụng dựa trên dòng tiền thực tế thay vì tài sản thế chấp. Từ tháng 10/2026, ngân hàng số Cake hợp tác với nền tảng quản lý bán hàng KiotViet để cho hộ kinh doanh vay tới 300 triệu đồng. Trước đó, Cake cũng triển khai các gói vay qua MISA Lending, nền tảng kết nối người vay với tổ chức tín dụng. Sau 5 năm, MISA Lending đã kết nối 16 tổ chức tài chính, phục vụ hơn 400.000 doanh nghiệp và hộ kinh doanh với tổng giải ngân lũy kế khoảng 40.000 tỷ đồng. Tỷ lệ hồ sơ được duyệt đạt 36,2%, cao gấp khoảng 10 lần kênh vay tín chấp truyền thống.
Tác động đến nền kinh tế
- Giảm phụ thuộc tín dụng đen: hộ kinh doanh có thể vay nhanh khi cần nhập hàng mùa cao điểm với chi phí minh bạch.
- Mở rộng cơ sở thuế một cách công bằng: thu thuế theo doanh thu thật, trong khi hộ nhỏ dưới ngưỡng 500 triệu đồng được miễn.
- Động lực cho ngân hàng và công ty công nghệ: tệp khách hàng hàng triệu hộ là thị trường tăng trưởng mới cho cho vay, thanh toán, hoá đơn điện tử và phần mềm kế toán.
- Thúc đẩy tiêu dùng nội địa: vốn lưu động dồi dào hơn giúp các hộ mở rộng quy mô, đóng góp vào mức tăng trưởng 9,01% của 9 tháng năm 2026.
Điểm cần lưu ý
Giai đoạn chuyển đổi đòi hỏi hộ kinh doanh làm quen với kê khai và công cụ số; cơ quan thuế và chính quyền địa phương đã triển khai các chương trình hỗ trợ, hướng dẫn trực tiếp. Với bên cho vay, quản trị rủi ro tín dụng tín chấp quy mô nhỏ vẫn là yêu cầu then chốt.
Nhận định của vietnamii.com: bỏ thuế khoán không chỉ là một thay đổi về thuế, mà còn tạo ra "hồ sơ tài chính số" cho hàng triệu hộ kinh doanh. Đây là điều kiện để tài chính toàn diện tiến một bước dài, đồng thời mở ra cơ hội tăng trưởng cho ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ tài chính trong những năm tới.