Sáng 11/11/2026, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng, trình bày Tờ trình dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra. Dự thảo gồm 8 chương, 57 điều và được giới thiệu là đạo luật chuyên biệt đầu tiên cho lĩnh vực này, thay cho nền tảng hiện nay chủ yếu dựa trên Luật Thương mại 2005 cùng các Nghị định 158/2006/NĐ-CP và 51/2018/NĐ-CP.
Vì sao cần một đạo luật riêng
Theo Tờ trình, luật nhằm tạo khung pháp lý đầy đủ, thống nhất cho giao dịch hàng hóa phái sinh. Thị trường trong nước đã lớn nhanh: khối lượng giao dịch tập trung từ khoảng 58.900 hợp đồng năm 2019 lên hơn 1,14 triệu hợp đồng năm 2024 và khoảng 1,54 triệu hợp đồng năm 2025; giá trị giao dịch danh nghĩa bình quân khoảng 7.500 tỷ đồng mỗi ngày, với khoảng 38 hàng hóa và hơn 40 loại hợp đồng. Với kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2025 gần 500 tỷ USD và các mặt hàng chủ lực như cà phê, gạo, hồ tiêu, hạt điều, công cụ phòng ngừa rủi ro giá có ý nghĩa thiết thực cho doanh nghiệp và nông dân. Đề án giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu đến 2030 đưa 10 hàng hóa sản xuất trong nước vào giao dịch, hình thành giá tham chiếu cho 3–5 mặt hàng và đạt 8–10 triệu hợp đồng mỗi năm.
Những nội dung chính của dự thảo
- Hai kênh giao dịch: giao dịch tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa và giao dịch phi tập trung qua tổ chức trung gian.
- Hạ tầng cốt lõi: Sở Giao dịch hàng hóa có thể vận hành cả thị trường giao ngay và phái sinh nhưng phải tách bạch sản phẩm, thành viên, tài khoản; Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập với Sở, quản lý ký quỹ và bảo đảm thực hiện giao dịch.
- Quản lý nhà nước: Chính phủ thống nhất quản lý, Bộ Công Thương là đầu mối.
- Ngân hàng tham gia: tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phòng ngừa rủi ro, tạo lập thị trường, làm thành viên trong phạm vi giấy phép; hiện có 16 ngân hàng được phép cung cấp sản phẩm phái sinh hàng hóa.
- Bảo vệ nhà đầu tư: phân loại theo khả năng chịu rủi ro, quản lý tách biệt tiền và tài sản ký quỹ; quy định về liên thông thị trường xuyên biên giới.
Góp ý từ cơ quan thẩm tra
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành luật, đồng thời đề nghị làm rõ mô hình quản lý nhà nước, bảo đảm nguyên tắc tự nguyện tham gia, đánh giá mô hình sở hữu của Sở Giao dịch và trung tâm bù trừ, siết cơ chế lựa chọn đối tác nước ngoài và tăng cường giám sát, cảnh báo sớm hành vi gian lận.
Ý chính
- Dự thảo 8 chương, 57 điều là luật chuyên biệt đầu tiên về giao dịch hàng hóa phái sinh.
- Thị trường trong nước đạt khoảng 1,54 triệu hợp đồng năm 2025, khoảng 7.500 tỷ đồng giá trị danh nghĩa mỗi ngày.
- Khung pháp lý rõ ràng mở thêm công cụ bảo hiểm giá cho nông sản, nguyên liệu xuất khẩu.